Αρχική ΣελίδαΝέα-Ανακοινώσεις
ΑΠΑΝΤΑ Βασιλείου Κ. Νικολαΐδου

Χάριτι Θεού και σεπτή ευλογία της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος, του Οικουμενικού Πατριάρχου, κ.κ. Βαρθολομαίου, το Διοικητικόν Συμβούλιον της τριετίας 2015-2017 του εν Αθήναις Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως ηυτύχησε μετά από κοπιώδη προσπάθειαν επτά και πλέον ετών, να προβή εις την έκδοσιν ενός μνημειώδους έργου, των Απάντων του αειμνήστου Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας Βασιλείου Νικολαίδου.

Ο Βασίλειος Νικολαίδης υπήρξεν ο διδάσκαλος ημών, ως και δεκάδων Κωνσταντινουπολιτών ιεροψαλτών που διηκόνησαν τα ιερά αναλόγια του Πανσέπτου Πατριαρχικού Ναού, της Ιεράς Μονής της Αγίας Τριάδος της εν νήσω Χάλκη περιπτύστου Θεολογικής Σχολής, ως και των Ενοριακών Ναών της Βασιλίδος των πόλεων˙ πολλοί εκ των οποίων συνεχίζουν μέχρι σήμερον αδοντες και ψάλλοντες τον εν Τριάδι Θεόν και εκτός Κωνσταντινουπόλεως, εις Αθήνας και εις ετέρας πόλεις της Ελλάδος, αλλά και εις όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Τινές δε εκ των μαθητών του, των αποφοίτων της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, τυγχάνουν τανύν Αρχιερείς του Οικουμενικού Θρόνου και κληρικοί όλων των βαθμίδων.

Σεμνός, ευγενής, ευπρόσιτος και γενναιόδωρος, άνθρωπος με σπάνιον ήθος και πνευματικόν κάλλος, πράος και μειλίχιος, αλλά και πολύ μεταδοτικός ως διδάσκαλος, ήτο αυτός που μας ενέπνευσε την αγάπην προς την μουσικήν τέχνην, ιδιαιτέρως δε την Βυζαντινήν Εκκλησιαστικήν Μουσικήν, την λατρευτικήν μουσικήν της Ορθοδόξου υμνολογίας. Ήτο αυτός που πρώτος μας εμύησεν εις τον θαυμαστόν κόσμον της ιεροψαλτικής τέχνης και υπήρξεν ο κύριος υπαίτιος που πολλοί εξ ημών ανδρωθήκαμε εντός των κόλπων της Εκκλησίας, ξεκινώντας ως μικροί κανονάρχαι τα πρώτα ψαλτικά βήματα εις τα αναλόγια της Πόλεως.

Από της πρώτης επαφής μαζί του, οπότε και τον εγνωρίζαμεν ως καθηγητήν της μουσικής εις τα Ελληνικά Γυμνάσια-Λύκεια της Πόλεως, εκατόρθωνε να κερδίζη περίοπτον θέσιν εις τας καρδίας μας και να αναδεικνύεται ως ο ηγαπημένος διδάσκαλος όλων. Εδίδασκε με πολλήν αγάπην, ιδιαίτερον ζήλον και αυταπάρνησιν, ακόμη και κατά την διάρκειαν των διαλειμμάτων, εις όσους εκ των μαθητών του εδείκνυον ιδιαίτερον ενδιαφέρον προς το μάθημά του. Ιδιαιτέρως ησχολείτο με μαθητάς του, εκκολαπτομένους νέους ψάλτας, τους οποίους δεν έπαυε να διδάσκη ακόμη και εξωσχολικώς, κατά την περίοδον των θερινών διακοπών, εφ᾽ όσον επεδείκνυον τον ζήλον ώστε να τον επισκέπτωνται εις την εξοχικήν του κατοικίαν, για να αποκομίσουν τας πολυτίμους γνώσεις, που αγογγύστως και με ιδιαιτέραν χαράν και ευχαρίστησιν τους προσέφερεν. Αναντιλέκτως, ο αγαπητός προς όλους διδάσκαλος υπήρξεν ο μόνος μεταξύ όλων των Αρχόντων Πρωτοψαλτών της Μητρός Εκκλησίας των τελευταίων δύο αιώνων, ο οποίος —εξ όσων δυνάμεθα να γνωρίζωμεν εξ ιστορικών στοιχείων— κατέλιπε τόσον μέγαν αριθμόν μαθητών. Πλήρη έχων δε την επίγνωσιν της σημαντικής αποστολής και ιστορικής ευθύνης του, προσεπάθει να μεταλαμπαδεύση την πολύτιμον μουσικήν και ιεροψαλτικήν κληρονομίαν, που είχε παραλάβει από των διδασκάλων του, προς την νέαν γενεάν των πολυαρίθμων μαθητών του, ως ύψιστον καθήκον και παρακαταθήκην ιεράν.

Ο αείμνηστος Άρχων διεκρίνετο πάντοτε διά την αυστηράν προσήλωσιν εις την ψαλτικήν παράδοσιν της Μητρός Εκκλησίας. Ως άριστος γνώστης της καθ᾽ ημάς Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής, ως και των ψαλλομένων εις τον Πάνσεπτον Πατριαρχικόν Ναόν υπό των προκατόχων του, Αρχόντων Πρωτοψαλτών και Λαμπαδαρίων, και ως ο πολυγραφότερος όλων, υπήρξεν κύριος καταγραφεύς της Πατριαρχικής Ιεροψαλτικής Παραδόσεως.

Επιπλέον, με την ιδιότητά του ως καθηγητού μουσικής, ιδιαιτέρως δε με την εμπειρίαν του ως μουσικοδιδασκάλου της εν Χάλκη Ιεράς Θεολογικής Σχολής, εμερίμνησεν ώστε κατά την καταγραφήν των πλείστων όσων μαθημάτων της συγκεκριμένης παραδόσεως να παραθέση μεταξύ άλλων και πολλά μαθήματα προσιτά προς τους αρχαρίους σπουδαστάς της Βυζαντινής Μουσικής.
Ομοίως εμερίμνησεν ώστε να καταγράψη και να παραθέση μαθήματα σύντομα, αργοσύντομα και αργά, διά τας διαφόρους απαιτήσεις εκάστης ακολουθίας, αλλά και τας ιδιαιτέρας ανάγκας των συναδέλφων του ιεροψαλτών που διηκόνουν εις διαφορετικούς ναούς της Κωνσταντινουπόλεως.
Αι ιδιαιτερότητες αυταί είναι που καθιστούν το όλον έργον του πολύτιμον εργαλείον προς πάντα συνάδελφον ιεροψάλτην, ιδιαιτέρως σήμερον που η ψαλτική τείνει να αλλοιωθή από διαφόρους οθνείας προσμίξεις και επιρροάς.

Την παράδοσιν αυτήν ηθέλησε να κάμη γνωστήν και να μεταλαμπαδεύση κυρίως εις νεωτέρας γενεάς ιεροψαλτών, και πέραν της Βασιλίδος των Πόλεων, ο εν Αθήναις Σύλλογος Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως με την ανά χείρας έκδοσιν υπό τον τίτλον Άπαντα Βασιλείου Κ. Νικολαίδου, μετά από κοπιώδη πολυετή και δαπανηράν εργασίαν, διά την οποίαν εμόχθησεν εν επιτελείον ανθρώπων, υπό την επίβλεψιν και διαρκή εποπτείαν του Διοικητικού Συμβουλίου αυτού.

Πρέπει να επισημανθή ότι το όλον εγχείρημα επαρουσίαζεν εξ αρχής, αλλά και μέχρι του τελικού σταδίου της εκδόσεως, πολλαπλάς ιδιαιτερότητας και μη προβλεψίμους δυσκολίας εν σχέσει προς οιανδήποτε άλλην έκδοσιν μουσικού τινος βιβλίου, ως προς την τελικήν μορφήν του έργου.

Κύριος προβληματισμός των εκδοτών υπήρξε το δίλημμα εάν θα ήτο πρακτικώτερον να προβώμεν εις την έκδοσιν τμηματικώς και μεμονωμένως ενός εκάστου τόμου η να εκδώσωμεν ταυτοχρόνως και συνολικώς όλην την σειράν. Εν τέλει —και εφ᾽ όσον επρόκειτο κατ᾽ ουσίαν δι᾽ έκδοσιν, προϋπαρχόντων τόμων εκ πολυγραφημένων χειρογράφων και όχι εκδιδομένων διά πρώτην φοράν μουσικών βιβλίων— εθεωρήσαμεν ορθόν, με γνώμονα την ανάδειξιν του συνόλου του έργου του Άρχοντος, να εκδοθούν όλοι οι τόμοι της σειράς ταυτοχρόνως.

Ως Διοικητικόν Συμβούλιον και ως επιτελείον προετοιμασίας της ανά χείρας εκδόσεως των Απάντων κατεβάλαμε πάσαν δυνατήν προσπάθειαν, μη φειδόμενοι κόπου, χρόνου και κόστους, με σκοπόν την κατά το δυνατόν αρτιοτέραν εμφάνισιν της σειράς. Βασική αρχή και κύριον μέλημά μας ήτο να παραμείνωμεν πιστοί εις τα πρωτότυπα χειρόγραφα του Βασιλείου Νικολαίδου, πράγμα το οποίον και ετηρήσαμεν ευλαβικώς εις μέγιστον βαθμόν.

Ωστόσον, λόγοι πρακτικοί όσον και ουσίας, κατέστησαν αναγκαίας τινάς επί τα βελτίω παρεμβάσεις˙ μικράς και ελαχίστους επί του συνόλου του έργου, αλλά κατά την κρίσιν μας σημαντικάς, που διατηρούν βεβαίως σύνολον το πνεύμα και την προσήλωσιν εις την παράδοσιν του αειμνήστου Άρχοντος. Πιστεύομεν ότι θα επεκρότει και θα ενσωμάτωνε τας αυτάς και ο ίδιος εις μίαν τυπογραφικήν έκδοσιν των Απάντων του σήμερον.

Πρέπει να τονίσωμεν ότι εις την ανά χείρας έκδοσιν πρωτίστως διετηρήθη μετ᾽ απολύτου σεβασμού αναλλοίωτος η μουσική ορθογραφία που εχρησιμοποίει ο μακαριστός Άρχων εις όλα τα κείμενά του. Πέραν της αναγκαίας διορθώσεως των παροραμάτων που είχον παρεισφρήσει εις τα πρωτότυπα πολυγραφημένα χειρόγραφα βιβλία του, εκρίθησαν απαραίτητοι και ωρισμέναι παρεμβάσεις ήσσονος σημασίας, που όμως ουδόλως επηρεάζουν το μουσικόν κείμενον. Αυταί υπάρχουν διά δύο λόγους: είτε εξ αδυναμίας της στοιχειοθεσίας, είτε προς αποφυγήν «συγχύσεως» εις την ηλεκτρονικήν καταγραφήν των κειμένων, που θα καθιστούσε το κείμενον δυσλειτουργικόν.

Συγκεκριμένως :

• Εις τα «Χερουβικά», «Λειτουργικά» και «Κοινωνικά» δεν αντεγράφησαν αι διαστολαί των τετρασήμων ρυθμικών ποδών που υπήρχον εις ωρισμένας περιπτώσεις.

• Δεν περιέχονται πλέον όροι προερχόμενοι εκ της Ευρωπαικής Μουσικής (π.χ. Piano, Forte κτλ.) που συνηντώντο σποράδην εις διάφορα κομμάτια.

• Δεν παρατίθεται η (ασυνήθιστος πλέον) μνεία χτύπων εις όσα μαθήματα υπήρχε.

• Δεν υιοθετήθησαν τα διπλά ισοκρατήματα.

• Δεν συμπεριελήφθησαν σημάδια της ιδιοτύπου παρασημαντικής του Νηλέως Καμαράδου που υπήρχον εις συνθέσεις του Μ. Χατζηαθανασίου.

Έτσι επροτιμήθη η ομοιομορφία του κειμένου και η πρακτικότης συνόλου της εκδόσεως, που σαφώς απευθύνεται προς ψάλτας, εν αντιθέσει προς τα πρώτα πολυγραφημένα αντίγραφα του Νικολαίδου που προωρίζοντο κυρίως διά τους μαθητάς του και διά τους σπουδαστάς της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Αναγκαίαι ήσαν επίσης και αι εξής προσθήκαι προκειμένου να επιτευχθή η μεγίστη δυνατή πληρότης και εν γένει πρακτικότης των τόμων:

• Προσετέθησαν επιπλέον ισοκρατήματα εκεί όπου δεν υπήρχον.

• Εις το «Πεντηκοστάριον» συνεπληρώθησαν κατά μίμησιν του μακαριστού από τον Νικόλαον Γιάννου τα ελλείποντα Απόστιχα του Εσπερινού του Αγίου Πνεύματος.

• Εις το «Τριώδιον» συνεπληρώθησαν από τον ίδιον και κατά τον αυτόν τρόπον τα ελλείποντα:

α) Στιχηρά του Εσπερινού της Κυριακής του Ασώτου

β) Στιχηρά του Εσπερινού και Δοξαστικά της Παρασκευής προ των Βαίων και

γ) Στιχηρά των Αίνων του Σαββάτου του Λαζάρου.

• Εις το «Τριώδιον» προσετέθησαν και έτερα Δοξαστικά που δεν υπήρχον αρχικώς, αλλ᾽ ευρέθησαν εις μεμονωμένα χειρόγραφα, όπως και αι Αργαί Καταβασίαι του Τριωδίου, επίσης από διάσπαρτα χειρόγραφα του Άρχοντος που κατείχον μαθηταί του.

• Εις το τέλος του «Τριωδίου» και του «Πεντηκοσταρίου» παρατίθενται εν παραρτήματι τα «Δόξα» όπως ακριβώς τα δημοσιεύει ο Β. Κ. Νικολαίδης εις τα «Εωθινά», ενώ τα «Καί νυν» ετονίσθησαν κατά μίμησίν του, επίσης από τον Νικόλαον Γιάννου.

• Εις την «Ανθολογίαν Λειτουργικών» ενσωματώθησαν και τέσσαρες σειραί Λειτουργικών που είχον εκδοθή εις φυλλάδιον με τυπογραφικά στοιχεία πριν την πολυγραφημένην πρωτότυπον «Ανθολογίαν Λειτουργικών», όπως και ανέκδοτα Λειτουργικά προερχόμενα και πάλιν εκ χειρογράφων φυλλαδίων που ευρίσκονται εις χείρας μαθητών του.

• Τέλος εκρίθη προτιμότερον να γίνουν συμπτύξεις τόμων ομοειδούς θεματολογίας. Έτσι οι δύο τόμοι των «Χερουβικών» ενοποιήθησαν με ανακατανομήν μερικώς του περιεχομένου των διά πρακτικούς λόγους. Τα δε «Ένδεκα Εωθινά» ενσωματώθησαν εις ένα τόμον μαζί με το «Αναστασιματάριον του Όρθρου», με διαφορετικήν αρίθμησιν σελίδων εις εκάστην ενότητα.

Είναι βέβαιον ότι θα ημπορούσαν να υπάρξουν πολλαί και διαφορετικαί απόψεις επί τεχνικών λεπτομερειών όπως αι ανωτέρω, που η εκδοτική ομάς με σπουδήν πολλήν, αίσθημα ευθύνης, προβληματισμόν, και μετά από εκτενή διάλογον και εποικοδομητικάς συζητήσεις με εμβριθείς επιστήμονας, μουσικολόγους, κατηξιωμένους ψάλτας και γνώστας του αντικειμένου, υιοθέτησε και εφήρμοσεν εις την παρούσαν πολύτομον έκδοσιν των Απάντων του Β. Νικολαίδου.

Ελπίζομεν να τύχωμεν ευμενούς κριτικής, υποσχόμενοι να λάβωμεν υπ᾽ όψιν τυχόν σοβαράς επισημάνσεις, διά να βελτιώσωμεν περαιτέρω μίαν επομένην έκδοσιν. Προς τούτο παρακαλούμεν ένα έκαστον εκ των μαθητών του αειμνήστου Άρχοντος ως και πάντα συνάδελφον ιεροψάλτην που ενδεχομένως έχει εις την κατοχήν του κάποια χειρόγραφα μετ᾽ ανεκδότων και ακυκλοφορήτων μέχρι τούδε μαθημάτων του, που δεν περιελήφθησαν εις την παρούσαν έκδοσιν, να τα μοιραστή μαζί μας, προκειμένου αυτά να ενσωματωθούν εις μίαν νεωτέραν έκδοσιν των Απάντων, η εις ένα άλλον νέον τόμον που θα περιέχει παραλειπόμενα της παρούσης εκδόσεως.

Το Διοικητικόν Συμβούλιον του εν Αθήναις Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως, το οποίον είχε την πρωτοβουλίαν και ευθύνην της εκδόσεως της μνημειώδους δεκατόμου συλλεκτικής ταύτης σειράς υπό τον τίτλον Άπαντα του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας Βασιλείου Κ. Νικολαίδου, θεωρεί επιβεβλημένον καθήκον και υποχρέωσιν να απευθύνη τας θερμοτέρας ευχαριστίας του προς όλους όσοι συνετέλεσαν και εστάθησαν αρωγοί εις την παρούσαν έκδοσιν.
Εκφράζομεν πρωτίστως την βαθυτάτην υιικήν ευγνωμοσύνην ημών διά την αμέριστον ηθικήν στήριξιν, την διαρκή ενθάρρυνσιν και κυρίως τας ευλογίας διά την αισίαν έκβασιν του κοπιώδους εγχειρήματος προς την Α.Θ.Π., τον Οικουμενικόν Πατριάρχην, κ.κ. Βαρθολομαίον, τον Πνευματικόν Πατέρα ημών και Σεπτόν Προκαθήμενον της Ορθοδόξου Εκκλησίας, που υπήρξεν ο βασικός μας συμπαραστάτης.

Ευχαριστούμεν τον Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην Σεβαστείας κ. Δημήτριον διά την λίαν ευγενικήν συμμετοχήν του εις την έκδοσιν, με εκτενή περιγραφικήν αναφοράν εις την προσωπικότητα του Άρχοντος.

Ευχαριστούμεν τον Άρχοντα Μαίστορα της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας κ. Γεώργιον Αγγελινάραν, ο οποίος πάνυ ασμένως ανταποκρινόμενος εις σχετικόν αίτημά μας, επρολόγισε μουσικολογικώς την έκδοσιν, αναφερόμενος εις το όλον μουσικόν και ψαλτικόν έργον του Β. Νικολαίδου.

Ευχαριστούμεν τον Δρ. Θεολογίας κ. Εμμανουήλ Ξυνάδαν διά την αρτίαν και περιεκτικήν σύνταξιν και τελικήν μορφοποίησιν του βιογραφικού σημειώματος του Βασιλείου Νικολαίδου, διά συνθέσεως του εκ ποικίλων τοιούτων που είχεν εις την διάθεσίν του ο Σύλλογός μας εκ διαφόρων πηγών.

Ευχαριστούμεν τον Δρ. Βυζαντινής Φιλολογίας κ. Δημήτριον Σκρέκαν, που είχε την φιλολογικήν επιμέλειαν της εκδόσεως και συνέβαλεν ουσιαστικώς με τας πολυτίμους τεχνικάς συμβουλάς του.

Ευχαριστούμεν τον κ. Νικόλαον Πρώιον, καθηγητήν Βυζαντινής Μουσικής και μέλος του Συλλόγου, διά την πολύτιμον υποστηρικτικήν συνδρομήν του εις την προετοιμασίαν της εκδόσεως.

Ευχαριστούμεν όλως ιδιαιτέρως τον κ. Νικόλαον Γιάννου, διακεκριμένον μέλος του Συλλόγου μας, διά την πολύ σημαντικήν και ουσιαστικήν συμμετοχήν του εις την έκδοσιν, με την ιδιότητα του υπευθύνου επιμελητού-διορθωτού των μουσικών κειμένων και τεχνικού συμβούλου εις θέματα μελοποιίας ο οποίος επεμελήθη και την γραφήν και προσθήκην παραλειπομένων μουσικών κειμένων εις την έκδοσιν.

Απευθύνομεν όλως θερμάς ευχαριστίας προς τον θεολόγον-καθηγητήν Βυζαντινής Μουσικής και εκλεκτόν μέλος του Συλλόγου κ. Βασίλειον Μαυράγκανον, που είχεν επιφορτισθή με την σημαντικοτάτην ευθύνην της ηλεκτρονικής στοιχειοθεσίας και την εν γένει καλλιτεχνικήν επιμέλειαν της δεκατόμου εκδόσεως, αλλά και έθεσε την προσωπικήν του σφραγίδα καθ᾽ όλα τα στάδια αυτής˙ από την πληκτρολόγησιν εις τον υπολογιστήν των μουσικών κειμένων, των προλόγων, των αφιερώσεων, του βιογραφικού, των περιεχομένων, έως και την επιμέλειαν της μακέτας εξωφύλλου και των φωτογραφιών που περιέχονται εις την έκδοσιν. Εμφορούμενος εξ ιδιαιτέρου σεβασμού και απαραμίλλου θαυμασμού προς την προσωπικότητα και το έργον του αειμνήστου Άρχοντος Πρωτοψάλτου, αλλά και διακατεχόμενος εξ αισθημάτων αγάπης προς τον Σύλλογόν μας και το έργον που αυτός επιτελεί, υπερέβη εαυτόν και έκαμε πραγματικήν κατάθεσιν ψυχής˙ εδικαίωσε δε πλήρως την απόλυτον εμπιστοσύνην του Διοικητικού Συμβουλίου προς το πρόσωπόν του.

Τέλος ευχαριστούμεν όλους όσοι καθ᾽ οιονδήποτε τρόπον συνέβαλον εις την ολοκλήρωσιν του εγχειρήματος, ως και τους συναδέλφους ιεροψάλτας και πάντας τους φιλομούσους που θα σπεύσουν προθύμως εν σπουδή να αγκαλιάσουν την ανά χείρας έκδοσιν, ως ελάχιστον φόρον τιμής εις την μνήμην και το έργον του Άρχοντος Βασιλείου Νικολαίδου.
 

Αθήναι, Ιούλιος του 2015

Το Διοικητικόν Συμβούλιον

Copyright© 2010 Σύλλογος Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως