Δευτέρα, 7 Οκτωβρίου 2002

Τον παρελθόντα Αύγουστον συνεπληρώθησαν δεκαπέντε έτη από της εις Κύριον εκδημίας του μεγίστου των ιεροψαλτών του 20ού αιώνος Θρασυβούλου Στανίτσα, Πρωτοψάλτου της Μεγάλης Εκκλησίας γενομένου! Ο εκ των συνεργατών αυτού εις τον Νέον Κύκλον Κων/πολιτών και πρώην ιεροψάλτης κ. Ανδρέας Σιταράς εδημοσίευσεν εις την έγκριτον εφημερίδα «ο Πολίτης» εκτενές άρθρον με άγνωστα εις τους πολλούς στοιχεία από τον βίον και πολιτείαν του αειμνήστου Άρχοντος .

Εις μνημόσυνον  Αυτού αιώνιον και χάριν των πολυπληθών ανά την υφήλιον επισκεπτών μας αναδημοσιεύομεν το περισπούδαστον τουτο άρθρον αφού προηγουμένως συγχαρούμεν τον ακούραστον κ.Ανδρέαν Σιταράν!..

Η Διεύθυνσις του CMKON

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ ΣΤΑΝΙΤΣΑ
Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας
(1910-1987)

Δεκαπέντε χρόνια συ­μπληρώθηκαν από τον θάνατο του Μεγάλου Διδασκάλου και Μύστη της βυ­ζαντινής μουσικής παράδοσης και του πατριαρχικού ύφους, Άρχοντος Πρωτοψάλτη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλη­σίας αείμνηστου Θρασύβου­λου Στανίτσα. Έφυγε, και το κενό το οποίο έχει αφήσει πί­σω είναι δυσαναπλήρωτο.

Υπήρξε -κατά γενική ομο­λογία- μοναδικός, ανεπανά­ληπτος, καταξιωμένος, με με­γάλη ακτινοβολία και τεράστιο κύρος. Ήταν η κορυφή και δι­καίως τον αποκαλούσαν Πρύ­τανη των Πρωτοψαλτών.

Προικισμένος με τη σπά­νια εκείνη μελωδική φωνή, έ­ψαλλε ολόκληρη ζωή με πάθος και εκ βάθους ψυχής, συγκλο­νίζοντας τους πιστούς με την απαράμιλλη μουσική του κα­τάρτιση και δεξιοτεχνία.

Ο αείμνηστος Διδάσκαλος γεννήθηκε το 1910 στα Ψωμαθειά. Τα πρώτα βήματα στην ψαλτική τα έκανε κοντά στον θείο του Δημήτριο Θεραπειανό. Στη συνέχεια μαθήτευσε κοντά στους μεγάλους μουσι­κοδιδάσκαλους και πρωτο­ψάλτες Δημήτριο Βουτσινά, Γιάγκο Βασιλειάδη, Μιχαήλ Χατζηαθανασίου και τέλος τον Ιωάννη Παλάση.

Έψαλλε στους ιε­ρούς ναούς της περιοχής Υψωμαθείων, όπως στον Άγιο Μη­νά, ως αριστερός ψάλτης και στη συνεχεία ως δεξιός στη Θεία Ανάληψη και τον Άγιο Κωνσταντίνο.

Το 1930 καλείται στον Άγιο Νικόλαο του Γαλατά ως Β' Δομέστικος και στη συνέχεια Α', πλησίον του περίφημου πρωτοψάλτου Ιωάννη Παλάση, για να ψάλει τελικά και ως Β' χοράρχης απέναντι του. Εκεί αποκτά μεγάλη φήμη και δια­κρίνεται με τη σπάνια φωνή του, με αποτέλεσμα να κληθεί το 1939 στο Πατριαρχείο, επί Πατριάρχη Βενιαμίν, και να χειροθετηθεί Άρχων Λαμπαδάριος της Μ.Χ.Ε., κατά παρέκ­κλιση της τάξης διαδοχής, ψάλλοντας απέναντι στον Κων­σταντίνο Πρίγγο, διάδοχο του λόγω ηλικίας αποχωρήσαντος Άρχοντα Πρωτοψάλτη Ιάκω­βου Ναυπλιώτη.

Ανεπανάληπτη η δυάδα Πρίγγου-Στανίτσα επί είκοσι περίπου χρόνια. Συγκλόνιζάν με τη μουσική τους δεξιοτεχνία το εκκλησίασμα, τους πιστούς, τους πάντες.

Το 1959 κλονίζεται η υγεία του Κωνσταντίνου Πρίγγου, τον οποίο αναπληρώνει για ένα διάστημα ο Λαμπαδάριος Θρα­σύβουλος Στανίτσας, για να τον διαδεχθεί τελικά. Χειροθετείται από τον Πατριάρχη Αθηναγόρα (1961) σε Άρχοντα Πρωτοψάλτη της Μ.Χ.Ε. έχο­ντας ως λαμπαδάριο τον Νι­κόλαο Δανιηλίδη.

Στη μακρόχρονη θητεία του στον Πάνσεπτο Πατριαρ­χικό Ναό έζησε στιγμές άφθα­στου θρησκευτικού μεγαλείου και βυζαντινής μεγαλοπρέπειας, από αφίξεις αρχηγών κρατών, βασιλέων, πρωθυπουργών, διαφόρων επισήμων, των προκαθημένων Ορθοδόξων Αυτοκέφαλων Εκκλησιών καθώς καιτων διαφόρων άλλων δογμάτων.

Ως Άρχων Πρωτοψάλτης, παράλληλα αναλαμβάνει και τη διεύθυνση της μεγάλης χορωδίας του Συνδέσμου Μουσικοφίλων (Ιεροψαλτών), με την οποία πραγματοποιεί αξέχαστες, καταπληκτικές εμφα­νίσεις σε ναούς αλλά και σε αίθουσες, με πρώτη το Ιωβηλαίο του Κωνσταντίνου Πρίγγου, το 1962, στην αίθουσα του Αθλητικού Συλλόγου Πέρα, εμφάνιση για την οποία ο ομογενειακός Τύπος έγραφε επί ημέρες εγκωμιαστικά σχόλια, ενώ ξάφνιασε και τους μουσικόφιλους της Αθήνας, με την τέλεια απόδοση και ερμηνεία των ύμνων, όταν κυκλοφόρησαν οι πρώτες ηχογραφήσεις.

Τον επόμενο χρόνο (1963) πραγματοποιείται η δεύτερη εμφάνιση στην αίθουσα της Γαλλικής Ενώσεως, με την ίδια πάντα επιτυχία. Αποτέλεσμα ήταν να καθιερωθούν οι ετή­σιες παρουσιάσεις της χορωδίας, η οποία απαρτιζόταν α­πό κορυφαίους και διακεκρι­μένους πρωτοψάλτες και ιεροψάλτες της Πόλης, οι οποί­οι εκ παραδόσεως ήταν μυημένοι στο λεγόμενο πατριαρ­χικό ύφος.

Το φθινόπωρο του ιδίου έτους αρχίζουν τα μαθήματα και οι «πρόβες» της χορωδίας για τη νέα εμφάνιση του 1964. Οι εβδομαδιαίες συγκεντρώσεις γίνονται στην αίθουσα του ναού των Εισοδίων της Παναγίας Σταυροδρομίου, όπου και η έ­δρα του Συνδέσμου Μουσικοφίλων.

Όμως δύο περίπου μήνες αργότερα, παραμονή Χρι­στουγέννων, ξεσπά η ελληνοτουρκική κρίση εξαιτίας των αιματηρών γεγονότφν στην Κύπρο και η κατάσταση στην Πόλη αρχίζει να επιδεινώνεται. Ο Ρωμιός της Πόλης θα πλήρωνε για μία ακόμη φορά τα λάθη και τις α­περισκεψίες κάποιων, που δρούσαν εκ του ασφαλούς, χωρίς να ενδιαφέρονται ποιοι θα πλη­ρώσουν το βαρύ τίμημα.

Οι συγκεντρώσεις της χορωδίας γίνονται με μεγάλη προφύλαξη. Καθόλου απίθανο να κατηγορηθεί από τις αρχές για συνωμοσία! Οι Τούρ­κοι έψαχναν αιτίες για να μας κατηγορήσουν. Ορισμένα από τα μέλη της χορωδίας συνέστησαν στον Άρχοντα να σταματήσουν τα μαθήματα. Εκείνος όμως επέμενε να συνεχισθούν. Πίστευε ότι θα ξεπερνούσαμε και αυτή την «μπόρα».  Τον Φεβρουάριο έρχεται σε μία από τις συγκεντρώσεις κάπως καθυστερημένα, με τη θλί­ψη ζωγραφισμένη στο πρόσωπο του. Βλέπο­ντας την αγωνία μας ψελλίζει: «Πέθανε ο Πρίγγος» και ξεσπά σε λυγμούς.

Εκείνο το βράδυ αναβλήθηκε το μάθημα και αφού ψάλλαμε το δοξαστικό των Βαΐων «Προ εξ ημερών του Πάσχα», μελοποιημένο από τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Πρίγγο, διαλυθήκαμε. Ως γνωστό, ο Κωνσταντίνος Πρίγγος νοσηλευ­όταν επί δύο και πλέον χρόνια στο θεραπευτή­ριο «Ευαγγελισμός» Αθηνών. Και ενώ οι συγκεντρώσεις της χορωδίας συ­νεχίζονταν, φθάνουμε στο τέλος Μαρτίου 1964, πουίαρχίζει ο μεγάλος ξεριζωμός με απελάσεις και γενικά ο εξαναγκασμός μας να εγκαταλεί­ψουμε τη γενέτειρα, με διάφορες τρομοκρατι­κές μεθοδεύσεις.

Τέλος, φθάνουμε στις 2 Απριλίου, βράδυ Πέμπτης, και ο Άρχων, που ήταν πάντα συνε­πής στην ώρα του, φθάνει στη συγκέντρωση αρκετά καθυστερημένος και σε άθλια κατά­σταση. Όταν κάπως συνήλθε μας είπε: «Έρχο­μαι από το Μουντουριγιέτι (Γενική Ασφάλεια). Χθες βράδυ, στις 10, ήρθαν και με πήραν με τζιπ από το σπίτι μου. Με κράτησαν επί είκοσι ώρες όρθιο στα κρατητήρια, διότι αν καθόμουνα θα γέ­μιζα ψείρες. Τώρα μόλις με άφησαν και ανέβαλαν τηναπέλασή μου για δύο τρεις ημέρες».

Η συγκίνηση μας ήταν μεγάλη. Δεν μπορούσαμε, να το πιστέψουμε. Άρχισε έναν έναν  να μας αποχαιρετά και να μας ασπάζεται δακρυσμένος και απαρηγόρητος. Ορισμένοι διαι­σθάνθηκαν και τον δικό μας ξεριζωμό και είπαν: «Καλή, αντάμωση Δάσκαλε», ο δε αξέχαστος Κωνσταντίνος Μήλλας πρόσθεσε: «Ώρα σου καλή Άρχοντα. Εκεί που θα πας θα δοξασθείς».

Έτσι, στις 6 Απριλίου 1964 απελαύνεται από το αεροδρόμιο του Αγίου Στεφάνου και εγκαταλείπει βίαια τη γενέτειρα Πόλη και το Πατριαρχικό Αναλόγιο, ενώ την επομένη η εφημε­ρίδα «Χουρριέτ» στην πρώτη σελίδα της είχε τη φωτογραφία της αναχώρησης του με τίτλο «Ο μεγαλύτερος υμνωδός  των Βαλκανίων απελάθηκε χθες».

Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε προσωρινά σε ξενοδοχείο και μετά έφυγε για τη Χίο, όπου πα­ρέμεινε για έναν χρόνο, ψάλλοντας περιοδικά στους περισσότερους ναούς του νησιού.

Στη συνέχεια πήγε για ένα δίμηνο στη Βηρυττό, επανήλθε στην Αθήνα το 1966 και διορί­στηκε Πρωτοψάλτης στον Άγιο Δημήτριο Αμπε­λοκήπων.

Στο μεταξύ όμως καλείται στην Αμερική από τον Σεβασμιότατο Αρχιεπίσκοπο κ. Ιάκωβο, όπου για ένα διάστημα ψάλλει σε διάφορους ναούς.

Με την επάνοδο του στον Άγιο Δημήτριο άρ­χισε ο ναός να κατακλύζεται από πιστούς και θαυμαστές του που ήθελαν να τον ακούσουν αλλά και από δεκάδες άλλους που ήθελαν να τον ηχογραφήσουν. Πρωτοφανής η κοσμοσυρροή, ιδίως τη Μεγάλη Εβδομάδα, οπότε χρειαζόταν η αστυνομία για να επιβάλλει την ταξη!

Την άνοιξη του 1967 ο Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών αναλαμβάνει την πρωτοβου­λία για την ανασύσταση της διαλυμένης από την Πόλη χορωδίας, λόγω ξεριζωμού, αφού ο χοράρχης και τα περισσότερα μέλη της βρίσκο­νταν πλέον στην Αθήνα και μερικά στη Θεσσα­λονίκη και την Καβάλα.

Στην αρχή ο Άρχων δίσταζε, για διάφορους λόγους, να αναλάβει ένα τόσο σοβαρό και επίμοχθο έργο. Τελικά, με τη μεσολάβηση φίλων του και την επιμονή του συλλόγου, δέχεται την πρόταση και στις 12 Ιουλίου 1968 πραγματο­ποιείται η πρώτη πανηγυρική συγκέντρωση στην αίθουσα του Νέου Κύκλου, με τη συμμετοχή πε­ρισσοτέρων των σαράντα πρωτοψαλτών και ιεροψαλτών της Πόλης, με επικεφαλής τον ΄Αρχο­ντα, αλλά και με τη συμμετοχή ορισμένων Ελλαδιτών πρωτοψαλτών, γνωστών του Διδασκάλου. Επικρατούσε μεγάλος ενθουσιασμός με απο­τέλεσμα να αποφασισθεί ομόφωνα η επανίδρυση της χορωδίας. Αμέσως συγκροτήθηκε επταμελής επιτροπή από πρωτοψάλτες, ενώ ο σύλλογος διόρισε δύο επιτρόπους. Συγχρόνως ορίσθηκαν και τρεις αναπληρωτές του Χοράρχου, οι πρωτοψάλτες Δημήτριος Μαγούρης, Ανδρέας Πετρόχειλος και Δημοσθένης Παϊκόπρυλος.

Τον Οκτώβριο του 1968 αρχίζουν οι εβδο­μαδιαίες συγκεντρώσεις της χορωδίας στη μεγάλη αίθουσα του συλλόγου, ο οποίος στεγα­ζόταν τότε στην οδό Ηπείρου 43.

Δεξί χέρι του Αρχοντος Θρασύβουλου Στανίτσα ο αξέχαστος Γιώργος Τσαούσης, με την καθοριστική και ανεκτίμητη συμβολή και προ­σφορά του στην επίτευξη του σκοπού. Εκτός α­πό τη στενή συνεργασία με τον Διδάσκαλο είχε αναλάβει εθελοντικά τη μουσική γραφή, σε ε­κατοντάδες σελίδες, όλων των ύμνων του δίω­ρου προγράμματος της πρώτης εμφάνισης και στη συνέχεια και των συναυλιών που ακολούθησαν.

Ο Άρχων, ως τελειομάνής, ήθελε να πα­ρουσιάσει έργο αντάξιο της φήμης και του αξιώματος του. Στην προσπάθεια του αυτή αντι­μετώπιζε δύο βασικές δυσκολίες. Πρώτον, ο με­γάλος αριθμός των μελών της χορωδίας, που έφθανε τους πενήντα, και το κυριότερο η προ­σαρμογή των Ελλαδιτών πρωτοψαλτών στον τρόπο χορωδιακής εκτέλεσης των ύμνων με τη συγχώνευση των φωνών, χωρίς να διακρίνεται η φωνή κανενός. Δεύτερον, η μύηση στο πα­τριαρχικό ύφος με τις χαρακτηριστικές λεπτο­μέρειες του.

Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκαν δι­πλάσιες σχεδόν «πρόβες» της χορωδίας, ώσπου να «δέσει». Και ενώ η χορωδία ήταν πλέον έτοι­μη για την πρώτη παρουσίαση ενός δίωρου προγράμματος, καλείται ξαφνικά να συμμετάσχει στο Φεστιβάλ Εκκλησιαστικής Μουσικής, στις 26 Ιανουαρίου 1970, το οποίο είχε οργανωθεί για τα είκοσι χρόνια της Πατριαρχίας Αθηναγόρου στη μεγάλη αίθουσα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Το πρόγραμμα της βραδιάς πολύωρο. Συμμετείχαν, εκτός από τη δική μας, άλλες πέντε χορωδίες, η αρμενική, η ρωσική, η γρηγοριανή, η της καθολικής και της ευαγγελικής εκκλησίας. Έτυχε δε η χορωδία μας να εμφανισθεί επί σκη­νής τελευταία, κατά τις 11.30 μ.μ., όταν ο κό­σμος είχε κάπως κουραστεί.

Η τεράστια αίθουσα με τους εξώστες της ή­ταν ασφυκτικά γεμάτη από επίσημους, κληρικούς ξένους και ημέτερους, κ.λ.π. Παρών και ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος.

Με τον πρώτο ύμνο της ψαλωδίας μας, το αργό «Κεκραγάριο», Α' ήχου Ιακώβου Πρωτοψάλτου (1800) άλλαξε ξαφνκά η επικρατούσα βαριά ατμόσφαιρα, όταν το πλήθος των παρι­σταμένων ξέσπασε κατενθουσιασμένο σε α­σταμάτητα χειροκροτήματα. Το ίδιο επαναλαμ­βανόταν στο τέλος κάθε ύμνου. Η αποθέωση της χορωδίας έγινε όταν έκλεισε το πρόγραμμα της με τα δύο έξοχα «Λειτουργικά», «Σε υμνούμεν» και «Άξιον Εστί» του Μιχαήλ Χατζηαθανασίου (1948), πλαγίου Α' ήχου εναρμονίου.

Το τι επακολούθησε δεν περιγράφεται. Το πλήθος των παρισταμένων χειροκροτούσε όρθιο, ασταμάτητα, κατενθουσιασμένο και ο Άρχων ως χοράρχης αναγκαζόταν συνεχώς να υπο­κλίνεται. Ενθουσιασμένος και ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, ανεβαίνει κάποια στιγμή στη σκηνή, ασπάζεται τον Άρχοντα, τον συγχαίρει καθώς και τα μέλη της χορωδίας και λέγει: «Απόψε θριάμβευσε η εκκλησιαστική μας βυζαντινή μου­σική».

Εγκωμιαστικά την επομένη και τα σχόλια του Τύπου, ακόμα και του Δελτίου της Καθολικής Εκκλησίας. Η εκδήλωση δε είχε αναμεταδοθεί α­πό την τηλεόραση.

Στις 17 Απριλίου 1970, μετά από τρεις μή­νες, ο Νέος Κύκλος οργανώνει τη μεγάλη δίω­ρη συναυλία στην αίθουσα «Τερψιχόρη» του Χίλτον, σε μια υψηλού επιπέδου εκδήλωση, η οποία παραμένει αξέχαστη, όχι μόνο για την καταπληκτική και πάλι εμφάνιση της χορωδίας αλ­λά και την τέλεια από κάθε άποψη οργάνωση της. Στην εκδήλωση είχαν παραστεί περί τους εννεακοσίους μουσικοφίλους, αρχιερείς, κληρι­κούς, παρών δε και πάλι ο Αρχιεπίσκοπος.

Ακολουθεί στις 30 Μαΐου 1970 νέα εκδήλω­ση, όπου κλιμάκιο της χορωδίας υπό τη διεύθυνση του Άρχοντα ψάλλει στην κατάμεστη αί­θουσα της Παλαιάς Βουλής, κατά το μνημόσυ­νο του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολό­γου.

Η χορωδία είχε γίνει πλέον γνωστή στο Πα­νελλήνιο με τις συνεχείς εμφανίσεις της, σε διά­φορες εκδηλώσεις, η οποία προέβαλε έμμεσα τη γενέτειρα μας, την Πόλη.

Στις 27Ίανουαρίου 1971 ψάλλει στην αί­θουσα της Αρχαιολογικής Εταιρείας κατά τη «Συνάντηση Αγάπης» με την παρουσία και ξέ­νων λαϊκών και κληρικών, καθώς και πλήθος κό­σμου που είχε κατακλύσει την αίθουσα.

Ήταν περίοδος προσεγγίσεως του Πα­τριαρχείου με τις άλλες Εκκλησίες, είχαν δε πραγματοποιηθεί οι αμοιβαίες επισκέψεις του Πάπα Παύλου του Στ' στο Φανάρι (1967) και του Πατριάρχη Αθηναγόρα στη Ρώμη.

Το ίδιο έτος ο Νέος Κύκλος ενεργεί για την εμφάνιση της χορωδίας στο αρχαίο θέατρο Ηρώδου του Αττικού, στα πλαίσια εορταστικών εκ­δηλώσεων για τα εκατόν πενήντα χρόνια της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Δυστυχώς όμως μας εί­χαν προλάβει οι Θεσσαλονικείς με τη μεγάλη βυ­ζαντινή χορωδία του Συλλόγου Ιεροψαλτών της συμπρωτεύουσας, με τους τρεις ξεχωριστούς χοράρχες και κορυφαίους Πρωτοψάλτες, τους, Χρύσανθο Θεοδοσόπουλο, Αθανάσιος Καραμάνη και Χαρίλαο Ταλιαδώρο, οι οποίοι αργότε­ρα τιμήθηκαν από το Πατριαρχείο με το οφφίκιο του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως.

Στις 30 Οκτωβρίου 1971 η χορωδία ψάλλει στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου Παρ­νασσού υπό τον αναπληρωτή χοράρχη Δημο­σθένη Πάίκόπουλο, κατά τη λαμπρή εκδήλωση της επετείου του «ΟΧΙ», η οποία είχε οργανω­θεί από τον Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτών. Ακολουθεί νέα εκδήλωση στην ίδια αίθου­σα (2 Απριλίου 1972) η οποία είχε οργανωθεί α­πό το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με τον Νέο Κύκλο και το Σωματείο Ηπειρωτών για το «Χρυσούν Ιωβηλαίο» του Πατριάρχη Αθηνα­γόρα, όπου ψάλλει η χορωδία υπό τον Άρχοντα, ενθουσιάζοντας όπως πάντα το ακροατήριο.

Μετά τρεις μήνες, στις 9 Ιουνίου 1972, πραγ­ματοποιείται μια νέα δίωρη συναυλία στο με­γάλο Θέατρο Κοτοπούλη (ΡΕΞ) παρουσία χιλίων διακοσίων φίλων της βυζαντινής μουσικής, πολ­λών Αρχιερέων της Ελλαδικής Εκκλησίας και του Πατριαρχείου, αλλά και αυτού του Αρχιεπι­σκόπου Ιερωνύμου, ο οποίος για τρίτη φορά τι­μούσε με την παρουσία του τη χορωδία.

Η επιτυχημένη, από κάθε άποψη, εκδήλω­ση είχε οργανωθεί από τον Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτών σε συνεργασία με τον Σύλλογο Φίλων της Βυζαντινής Μουσικής της Άθήνας. Καταπληκτική και πάλι η χορωδία η οποία και αποθεώθηκε από το πλήθος εκείνο των πα­ρισταμένων.

Ακολουθεί στις 15 Απριλίου 1973 μια νέα δίωρη συναυλία στο επιβλητικό Δημοτικό θέα­τρο Πειραιά, με ύμνους του Τριωδίου μελοποι­ημένους από τους Κωνσταντίνο Πρίγγο και Θρα­σύβουλο Στανίτσα.

Και αυτή η συναυλία είχε οργανωθεί από τον Νέο Κύκλο Κων/πολιτών σε συνεργα­σία με τα εκπαιδευτήρια «Πλάτων», όπου η χο­ρωδία και ο χοράρχης έτυχαν και πάλι θερμών επευφημιών από το πλήθος των παρισταμένων, φίλων της βυζαντινής μουσικής.

Το 1974 η χορωδία αποσπάται από τον Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτών και αρχίζει η συ­νεργασία του Άρχοντος με το Ίδρυμα Βυζαντι­νής Μουσικολογίας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, και κυρίως με τον επι­στημονικό συνεργάτη του Ιδρύματος καθηγη­τή κ. Γρηγόριο Στάθη, με αποτέλεσμα να συνε­χισθούν οι λαμπρές και έξοχες εμφανίσεις της, επάνω σε νέες βάσεις, με πρώτη στην αίθουσα του Φιλολογικού Συνδέσμου Παρνασσός με έρ­γα (ύμνους) του Πέτρου Μπερεκέτη (17ος-18^ος αιώνας), οι οποίοι στη συνέχεια ηχογράφήθηκαν και εκδόθηκαν σε πολυτελέστατο άλμπουμ με δύο δίσκους των 33 στροφών.

Το ίδιο συνέβη και τον επόμενο χρόνο, στην, ίδια αίθουσα, με ύμνους του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου (+1821) με την έκδοση και νέου άλ­μπουμ.

Τέλος, το 1980 πραγματοποιείται στην αί­θουσα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής η τρίτη και τελευταία παρουσίαση της χορωδίας με έργα Πέτρου Λαμπαδαρίου του Πελοποννησίου (+1777), κατά την οποία ο Άρχων έψαλε και μονωδιακώς, ορισμένα λίαν έντεχνα και δύσκολα κομμάτια του μεγάλου της Εκκλησίας μας μελοποιού, αποδεικνύοντας τη μουσική του δει­νότητα.

Το 1979 ο Νέος Κύκλος δια των εκπροσώ­πων του, γνωστοποιεί στον Διδάσκαλο ότι επιθυμεί να οργανώσει το Ιωβηλαίο του διδασκάλου και μάλιστα επ' αυτού είχε γίνει μαζί του μακρά συζήτηση σε καφενείο κοντά στον Άγιο Δημήτριο Αμπελοκήπων. Περιττό να αναφερθώ σε λε­πτομέρειες. Εκείνο το οποίο θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ήταν η συγκίνηση του για το ενδιαφέροντου συλλόγου προς το πρόσωπο του. Αφού άκουσε με προσοχή τα όσα του είπαν, α­πάντησε: «Αφήστε πρώτα να εγκαταλείψω το α­ναλόγιο και μετά βλέπουμε».

Όμως ο σύλλογος δεν επαναπαύθηκε. Άσχε­τα προς το Ιωβηλαίο του, ήθελε να τον τιμήσει και με άλλο τρόπο. Έτσι, τον Ιανουάριο του 1980 του απονέμει την ανώτατη τιμητική διάκριση,το «Χρυσούν Μετάλλιον του Δικέφαλου Αετού» με­τά περγαμηνής, σε αναγνώριση της μεγάλης προσφοράς του στην Εκκλησία μας, στην κα­τάμεστη αίθουσα του συλλόγου, κατά την κο­πή της βασιλόπιτας των ιεροψαλτών μας, η ο­ποία διοργανωνόταν επί δεκατέσσερα συναπτά έτη, και με τη συγκινητική εκείνη .συνεργασία του αξέχαστου μας, αείμνηστου Θωμά Πανάκη, ο οποίος έφερε κάθε χρόνο το βάρος αυτής της θαυμάσιας πνευματικής εκδήλωσης, που ε­λάμβανε μορφή μυσταγωγίας, με ομιλίες, ποι­ήματα και ύμνους, με την παρουσία ιεραρχών, καθηγητών, πνευματικών ανθρώπων κ.ά. και με μόνιμο «τελετάρχη» τον αείμνηστο συμπολίτη μας καθηγητή-λυκειάρχη Ευάγγελο Προδρομίδη, από­φοιτο της Ι. θεολογικής Σχολής Χάλκης.

Πέραν αυτών, με εισήγηση του Νέου Κύκλου Κων/πολιτών βραβεύεται ο Άρχων Θρασύβουλος Στανίτσας και από την Ακαδημία Αθηνών, κατά την πανηγυρική της συνεδρίαση του 1983.

Ο αείμνηστος Διδάσκαλος, εκτός του Λιβάνου και της Αμε­ρικής που προαναφέραμε, έ­ψαλλε κατ' επανάληψη στο ε­ξωτερικό, όπως στο Βατικανό, ενώπιον του Πάπα Παύλου του Στ' και χιλιάδων καθολικών, κα­τά την επίδοση του «Τόμου Αγάπης» από την Πατριαρχική Αντιπροσωπεία, όπου είχε κα­ταπλήξει τους πάντες. Μάλι­στα, ένας καρδινάλιος τον εί­χε πλησιάσει για να τον συγ­χαρεί ρωτώντας πού είναι οι «παρτιτούρες» των ύμνων που είχε ψάλει. Και εκείνος χαριτο­λογώντας του δείχνει με το δά­κτυλο το μέτωπο του λέγοντας: «Να.;, εδώ έχω τις "παρτιτού­ρες"» αφήνοντας άφωνο τον καθολικό ιεράρχη.

Έψαλε επίσης στη Γενεύη και Λωζάννη, στη Βουδαπέστη, τη Μόσχα, στο Λονδίνο, κατά το Φεστιβάλ Μπαχ και τέλος το 1979 σε τρεις πόλεις του Βελγίου με τη δωδεκαμελή χορω­δία του.

Το 1981 εγκαταλείπει το αναλόγιο.Είχε αρχίσει να αντιμετωπίζει προβλήματαα υγείας Κάτα τον μεγάλο σεισμό στις 24, Φεβρουαρίου 1981 νοσηλευόταν στον «Ευαγγελισμό» μετά από εγχείρηση. Τον είχαμε επισκεφθεί μια ομάδα φίλων και μαθητών του.

Μετά μερικά χρόνια επι­δεινώνεται η κατάσταση του, αφού προσβλήθηκε από την ε­πάρατο νόσο, η οποία τον τα­λαιπώρησε αφάνταστα, για να επέλθει τελικά το μοιραίο στις 18 Αυγούστου 1987. Ξαφνικά ορφάνεψε ο ιεροψαλτικός κό­σμος. Μεγάλη απώλεια, δυσα­ναπλήρωτη. Η νεκρώσιμη ακολουθία ψάλθηκε μετά έξι ημέ­ρες, το απόγευμα της 24ης Αυ­γούστου, ενώ η σορός του είχε εκτεθεί σε λαϊκό προσκύνημα. Ο ναός του Αγίου Δημητρίου Αμπελοκήπων ήταν α­σφυκτικά γεμάτος. Στο δεξί α­ναλόγιο ο πρωτοψάλτης Αθα­νάσιος Καραμάνης, έκτων κο­ρυφαίων της Θεσσαλονίκης, στο δε αριστερό, πλήθος μα­θητών του, υπό τον Ευάγγελο Μένεγα, ο οποίος από τότε και μέχρι σήμερα ψάλλει ως πρω­τοψάλτης του Αγίου Δημητρί­ου, διαδεχθείς τον αείμνηστο Διδάσκαλο, του οποίου τη μνήμη έχει τιμήσει με τη χορωδία σε εκδήλωση που είχε πραγ­ματοποιηθεί αποκλειστικά για τον μεγάλο εκλιπόντα στο κι­νηματοθέατρο «Παλλάς».

Στο τέλος της νεκρώσιμης ακολουθίας εκφωνήθηκαν επι­κήδειοι, από τον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου Μητροπολί­τη Σταυρουπόλεως Μάξιμο, τον καθηγητή Βυζαντινής Μου­σικολογίας και στενό συνερ­γάτη του, κ. Γρηγόριο Στάθη, την κ. Ηώ Λαμπίρη, ψυχίατρον λογοτέχνιδα εκ μέρους των Κωνσταντινουπολιτών και με­ταξύ άλλων, τον κ. Παναγιώτη Μαρούλη, εκ μέρους του Πα­νελληνίου Συλλόγου Ιεροψαλ­τών, καθώς και από τον παλαιό συμπολίτη μας πρωτοπρεσβύ τερο,   αξέχαστο   Αθανάσιο, Τσούμαρη, με την τεράστια προσφορά του στον τομέα της βυζαντινής μουσικής.    Σε όλη τη διάρκεια της νεκρώσιμης ακολουθίας, κατά την πατριαρχική τάξη, δίπλα στο φέρετρο παρίστατο ο εκ των διαδόχων του Λεωνίδας Αστέρης, ο μέχρι σήμερα Άρ­χων Πρωτοψάλτης της Μ.Χ.Ε. Κατά δε τον ενταφιασμό του, στο Κοιμητήριο του Ζωγράφου, έψαλε επί του τάφου ο Πρωτοψάλτης του Αγίου Δη­μητρίου Θεσσαλονίκης Χρύ­σανθος Θεοδοσόπουλος.

Το σαρανταήμερο μνημό­συνο τελέσθηκε με κάθε επι­σημότητα στον Αγιο Δημήτριο Αμπελοκήπων, καθώς κα! στον Πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό, το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίοϋ, μετά θείας Λειτουργίας, προ­εξάρχοντος του Μητροπολίτη Κολωνίας κ. Γαβριήλ. Παρέ­στησαν δε ο Πατριαρχικός Εκπρόσωπος, ο Αρχιγραμματέας της Ι. Συνόδου, Αρχιερείς, ιερείς, διάκονοι, καθώς συγγε­νείς και φίλοι του εκλιπόντος, ενώ οι πατριαρχικοί χοροί υπό τον Άρχοντα Πρωτοψάλτη Λε­ωνίδα Αστέρη και τον Άρχοντα Λαμπαδάριο Βασίλειο Εμμανουηλίδη, έψαλαν κατά τη θεία Λειτουργία ύμνους μελοποιη­μένους από τον αείμνηστο Δι­δάσκαλο.

Και είναι αμέτρητοι οι ύμνοι τους οποίους μελοποίησε ή και διασκεύσασε κατά τη δική του πείρα και μουσική αντίληψη, οι περισσότεροι των οποίων πα­ρέμειναν ανέκδοτοι, σε χειρό­γραφα στα χέρια των μαθητών και φίλων του. Το μόνο που πρόλαβε να εκδώσει ήταν το «Μουσικό Τριώδιο», το 1969.

Θα πρέπει να προσθέσου­με ότι ο αείμνηστος Άρχων πέ­ραν του αναλογίου του, τόσο στην Πόλη όσο και εδώ στην Αθήνα, προσκλήθηκε κατά και­ρούς και έψαλε σε διάφορους άλλους ναούς.

Στην Πόλη, κυρίως κάθε Μεγάλη Τρίτη, μετά το Πα­τριαρχείο καλείτο να ψάλει το περίφημο δοξαστικό «Τροπά­ριο της Κασσιανής» με το οποίο συγκινούσε μέχρι δακρύων το εκκλησίασμα.

Μήπως το ίδιο δεν συνέ­βαινε και εδώ, στον Άγιο Δη­μήτριο Αμπελοκήπων; Μάλιστα την πρώτη χρονιά, το πλήθος των πιστών είχε αυθόρμητα ξεσπάσει σε χειροκροτήματα, κά­τι πρωτόγνωρο αλλά και ανε­πίτρεπτο για ιερό χώρο. Όμως ο κόσμος κατασυγκινημένος δεν μπόρεσε να συγκρατηθεί όταν τελείωσε το τροπάριο.

Ακόμα, πριν διορισθεί στον Άγιο Δημήτριο, αλλά και μετά, κληθείς έψαλε σε πολλούς να­ούς των Αθηνών και του Πει­ραιά, από τη Μαγκουφάνα μέ­χρι το Κερατσίνι, αλλά και σε διάφορους γάμους και πανη­γύρεις ναών, κ.λπ.

Υπάρχει και μια έκτακτη χο­ρωδιακή του εμφάνιση στην ο­ποία δεν έχουμε αναφερθεί. Στις 3 Δεκεμβρίου 1967 στην ε­τήσια γιορτή του Νέου Κύκλου Κωνσταντινουπολιτών, στην έ­δρα τους. Γίνεται πρόταση στον Άρχοντα να ψάλει χορωδιακά την επομένη Δευτέρα το πρωί, στην εορτή της Αγίας Βαρβά­ρας, στη Σχολή Πυροβολικού στο Μεγάλο Πεύκο, προστάτιδος του όπλου. Έτσι πρόχειρα συ­γκροτήθηκε μια δεκαπενταμελής χορωδία, την οποία νωρίς το πρωί παρέλαβε στρατιωτικό λεωφορείο εμπρός από τη Λέ­σχη Αξιωματικών στη Ρηγίλλης, και καθ' οδόν έγινε η πρόβα της αργής δοξολογίας Χουρμουζίου Χαρτοφύλακας (+1840) και των λοιπών ύμνων, γνωστών στους συμπολίτες ιεροψάλτες. Τελικά, η χορωδία έψαλε ενώ­πιον του βασιλικού ζεύγους Κωνσταντίνου και Άννας Μα­ρίας και πλήθους επισήμων κα­θώς και ανωτάτων αξιωματικών τωνχωρώντου ΝΑΤΟ, εντυπω­σιάζοντας τους πάντες: Η χο­ρωδία επέστρεψε αργά το απόγευμα, με ίδιο όχημα, αφού γευμάτισε σε παραλιακό κεντράκι.

Θα μπορούσαν να προ­στεθούν πάρα πολλά για τον μεγάλο Διδάσκαλο, από εμάς πού επί δεκαετίες έχουμε ε­πωφεληθεί της υπέροχης διδασκαλίας του. Αμέτρητοι μα­θητές του διέπρεψαν ως πρω­τοψάλτες. Είχε βαθύτατα την επίγνωση του ιερού χρέους, το οποίο επίτασσε το αξίωμα του ως Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μ.Χ.Ε. για τη διατήρηοη, διάσωση και μεταλαμπάδευση της ιερής μουσικής παράδο­σης της Εκκλησίας μας. Αξίω­μα, το οποίο ετίμησε μέχρι τέ­λους, όπως και οι μεγάλοι προ­κάτοχοι του, με τελευταίους τον Ιάκωβο Ναυπλιώτη και Κωνσταντίνο Πρίγγο, στη μνή­μη των οποίων είχε αφιερώσει το «Μουσικό Τριώδιο», που ε­ξέδωσε το 1969. Τρεις κολοσσοί των Πατριαρχικών Αναλο­γίων, οι οποίοι έτυχε να απο­βιώσουν εδώ στην Αθήνα. Ο Ιά­κωβος το 1942, ο Πρίγγος το 1964 και ο Θρασύβουλος Στανίτσας το 1987.

Έφυγε προς την αιωνιότη­τα, αφού άφησε εποχή και έ­γραψε ιστορία, δικαιώνοντας το πέρασμα του από την επί­γεια αυτή ζωή, «αφήσας άλη­στον την μνήμην».

Το έργο και η μεγάλη προσφορά του τον καθιστούν α­θάνατο, γι' αυτό και θα μνημο­νεύεται εσαεί, μεταξύ των απ' αιώνων μεγάλων εκείνων μορ­φών και κολοσσών του αναλο­γίου, που δεσπόζουν ως αστέ­ρες πρώτου μεγέθους, μέσα στο μουσικό στερέωμα της Εκκλησίας μας.

Αυτά τα ολίγα ως ελάχι­στος φόρος τιμής και ευλάβει­ας προς την ιερή μνήμη του Μεγάλου Διδασκάλου, καθώς και ως έκφραση της απέραντης ευγνωμοσύνης μας για όσα προσέφερε.

ΑΝΔΡΕΑΣ  ΣΙΤΑΡΑΣ

[ ΕΙΣΟΔΟΣ ] [ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ]

Copyright © 2000 CYLLOGOS MOUSIKOFILON CON/POLEOS
Last modified: Δεκεμβρίου 06, 2007. For the best performance of this site we recommend that you use Microsoft Internet Explorer or Netscape ver. 6.

This page is designed and maintained by Raktivan Web Solutions ®