Έτσι, κατά καιρούς τιμήθηκαν οι μεγάλοι Μελοποιοί και Πρωτοψάλτες ΠΕΤΡΟΣ ΜΠΕΡΕΚΕΤΗΣ, ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ  ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗΣ, ΠΕΤΡΟΣ  ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΣ ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΥΚΟΥΖΕΛΗΣ και τελευταία, από διάφορους φορείc, οι Άρχοντες Πρωτοψάλτες του Πατριαρχείου του αιώνα μας ΙΑΚΩΒΟΣ ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ, που διετέλεσε Αρχων Πρωτοψάλτης κατά τα έτη 1911-1938, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΡΙΓΓΟΣ, που διετέλεσε Αρχων Ποωτοψάλτης, μετά τον Ναυπλιώτη, κατά τα έτη 1939-1959, και ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΣΤΑΝΙΤΣΑΣ, του διετέλεσε Άρχων Πρωτοψάλτης, μετά τον Πρίγγο, κατά τα έτη 1960-1964.

Σήμερα, σειρά έχει και ο τελευταίος εκλιπών του αιώνα μας ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ο οποίος διετέλεσε Άρχων Πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, μετά τον Στανίτσα, από το έτος 1966 και μέχρι την ημέρα του θανάτου του το 1985:

Πρέπον, λοιπόν, και ιερόν καθήκον και χρέος που συμπληρώθηκαν 20 έτη να αποδοθεί το οφειλόμενο στον άξιο συνεχιστή των προκατόχων του, ο οποίος ανεδείχθη ΜΕΓΑΛΟΣ και μεταξύ των ΜΕΓΑΛΩΝ σύγκριση δεν γίνεται.

«Στην αλυσίδα των ΜΕΓΑΛΩΝ Πρωτοψαλτών» άλλωστε σαν «πάγχρυσον κρίκον» τον κατέταξε ο αυστηρός και συντηρητικός ημερήσιος τύπος της πόλης σε νεκρολογία για τον θάνατο του, χαρακτηρίζοντας τον «μοναδικήν μορφήν της Ομογενείας, μεγάλην μορφήν της Εκκλησιαστικής μας μουσικής».

Ιδιαίτερη εξ άλλου υποχρέωση και οφειλή προς τον μακαριστό Δάσκαλο αισθάνεται και προσπαθεί να εκπληρώσει ο χοράρχης της σημερινής σεμνής εκδηλώσεως ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΝΤΑΡΑΒΑΝΟΓΛΟΥ, που υπήρξε άμεσος μαθητής του στο Πατριαρχικό Αναλόγιο, καθώς και ο ομιλών που είχε την ευτυχία να τον έχει Καθηγητή της Βυζαντινής Μουσικής στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης, όταν εκείνος διεδέχθη τον Κωνσταντίνο Πρίγγο στην έδρα το σχολικό έτος 1957-1958.

Σήμερα, λοιπόν, συγκεντρωθήκαμε εδώ για να τιμήσουμε και τον τελευταίο Εργάτη – Πρωτοψάλτη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, και θα προσπαθήσουμε, αν μπορέσουμε, να πούμε μερικές λέξεις αληθινές, λέξεις δυνατές, και γι' αυτόν, τον ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ, και για το Πατριαρχικό Αναλόγιο, που το τίμησε και το υπηρέτησε με την ικανότητα και την εμπειρία αλλά και την ευαισθησία που τον διέκρινε.

Παναγιώτατε,
            Σεβασμιώτατοι,
            Εντιμολογιότατοι,

Πάτε σε μια περίπτωση εκκλησία, σ' ένα Ναό, σ' αυτόν η σ' εκείνον, πάτε στο Σούνιο, στον Παρθενώνα, στον Όσιο Λουκά, στην Αγία Σοφία, και νοιώθετε βαθιά κατάνυξη, συγκίνηση, συντριβή μπροστά στο λείψανο ενός αγίου.

Τι είναι αυτό που μας μεταρσιώνει; Είναι η αρχιτεκτονική του ναού; Είναι η ιστορία του η μεγάλη; Είναι κι αυτά.  Αλλά είναι κυρίως κάτι άλλο σπουδαιότερο, ασύλληπτο, αόρατο, μυστικό!  

Είναι η προσωπική πίστη των προσκυνητών που πήγαν επί τόσον καιρό, επί τόσους αιώνες, να προσκυνήσουν στο Ναό, να καταθέσουν σε αυτόν ότι πολυτιμότερο η ψυχή του είχε να δώσει, την πίστη τους στο Θεό, τον πόνο που είχαν αισθανθεί, την αγάπη για τον άλλον.

Οι κίονες του Ναού, η στέγη, το δάπεδο, ολόκληρος ο Ναός, κάθε τμήμα του, κάθε τεμάχιο, κάτι απορρόφησε στο πέρασμα του χρόνου από αυτά που οι πιστοί προσκόμισαν σαν αγία Προσκομιδή, από ό,τι πολυτιμότερο, θειότερο, αγιότερο είχαν αφήσεί εκεί.

Μέσα από τον Πατριαρχικό Ναό, με τον ιστορικό του θρόνο; τον Άμβωνα, το Τέμπλο, τα Αναλόγια πέρασαν Πατριάρχες, Αρχιερείς, Οφφικιάλοι.  Πέρασαν Ιάκωβοι και Πέτροι, Ναυπλιώτες και Βιολάκηδες και Πρίγγοι.

Κάτω από αυτό το θόλο με τους μαυρισμένους τοίχους από το λιβάνι και το κερί, έγιναν τελετές μεγάλες και ιστορικές, και βλέπει κανείς με τη φαντασία του και ακούει μέσα στην ησυχία τις γλυκείς φωνές όλων αυτών, που πρόσφεραν τη ζωή τους στον ιερό βωμό, στο Αναλόγιο.

Μια από αυτές τις φωνές υπήρξε αυτός που σήμερα τιμάται ο ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Άρχων Πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.

Έκτακτο πρόσωπο με την βαθιά ασκητικότητα και ταπεινότητά του.  Ένα πρόσωπο, από τα προνομιούχα εκείνα πρόσωπα, όπως είναι τα παιδιά, οι φτωχοί, οι ταπεινοί «τη καρδία», οι μικροί, όσοι βρίσκονται πλάγι στον ταπεινό Ιησού της Ναζαρέτ.

Ο αείμνηστος ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ήξερε να συμφιλιώνεται με αυτά που χάνει και με τoν θάνατο που έρχεται, πράγμα που τον βοηθούσε να γνωρίσει και να προσεγγίσει τον Θεό.

Ο ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ήταν γνωστός στους ιεροψαλτικούς κύκλους της Πόλης με το χαϊδευτικό «ο Βασιλάκης», γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου του 1915 στο Πικρίδιο (Χάσκιοϊ) της Πόλης, περιοχή στον Κεράτιο, απέναντι από το Φανάρι.

Γονείς του: ο ονομαστός και καλλίφωνος πατήρ Καλλίνικος, εφημέριος στο Πέραν και η πρεσβυτέρα Σουλτάνα, το γένος Κωτόγλου.

Σπουδές: Απόφοιτος του έτους 1934, της Πατριαρχικής Μεγάλης του Γένους Σχολής στο Φανάρι, και απόφοιτος αργότερα του έτους 1957 του Κρατικού Τουρκικού Ωδείου, όπου διακρίθηκε αριστούχος στην Κλασσική Τουρκική και Ευρωπαϊκή Μουσική.  Όμως η μεγαλύτερη σπουδή του Βασ. Νικολαΐδη ήταν το Πατριαρχικό Αναλόγιο.  Από μικρό παιδάκι ανέβηκε στο Αναλόγιο του Πατριαρχικού Ναού κοντά στον Ιάκωβο Ναυπλιώτη, έχοντας μέσα στην ψυχή του το ψαλμικό: «ο ζήλος του οίκου σου κατέφαγέ με» (Ψαλμ.68,10) και εκεί γνώρισε την επιστήμη του Αναλογίου δια ζώσης.  Αργότερα συνέχισε να μαθητεύει κοντά στον Κωνσταντίνο Πρίγγο. Ακόμη συναναστράφηκε και μαθήτευσε κοντά στον Θεοδόσιο Γεωργιάδη και Μιχαήλ Χατζηαθανασίου.  Έτσι παρέλαβε τα μυστικά της τέχνης από «πρώτο χέρι», από τους αμέσως προκατόχους του.

Στη συνέχεια διορίζεται και ψάλλει κατά σειράν σε διάφορους Ναούς της Πόλης, στην αγία Παρασκευή Πικριδίου (Χάσκιοϊ), γενέτειρά του, στον άγιο Κωνσταντίνο Πέραν, στον άγιο Γεώργιο Χρυσοκεράμου (Τσεγκέλκιοϊ), στον άγιο Ιωάννη των Χίων στο Γαλατά με δεξιό τον Πρίγγο, και στον άγιο Δημήτριο Ταταούλων (Κουρτουλούς), επίσης με δεξιό τον Πρίγγο και αργότερα ως δεξιός ο ίδιος.

Μετά την απέλαση του Άρχοντος Πρωτοψάλτου Θρασύβουλου Στανίτσα και τον αιφνίδιο θάνατο του Άρχοντος Λαμπαδαρίου Νικολάου Δανιηλίδη, καλείται «έξωθεν» αναγκαστικώς, ως ο καταλληλότερος, o καλλιφωνότερος και ο συντηρητικότερος για να αναλάβει την θέση του Άρχοντος Πρωτοψάλτου, και κατά την 2αν Απριλίου του έτους 1966 στην ακολουθία του Εσπερινού των Βαΐων, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας ο Α', τον χειροθετεί σε Άρχοντα Πρωτοψάλτη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.  

Η «έξωθεν» αυτή πρόσληψη του Νικολαΐδη στον Πατριαρχικό Ναό δεν αλλοιώνει καθόλου την γνήσια παράδοση και την διαδοχή των Πρωτοψαλτών, εφ' όσον ήδη παιδιόθεν μαθήτευσε κοντά στους προκατόχους του, όπως αναφέραμε, τον Ναυπλιώτη και τον Πρίγγο.  Αλλά, και όσες άλλες φορές σε έκτακτες περιπτώσεις προσελήφθησαν Πρωτοψάλτες ή Λαμπαδάριοι «έξωθεν» -περίπτωση Πρωτοψαλτών Σταυράκη Γρηγοριάδη (1866), Γεωργίου Βιολάκη (1876), και Λαμπαδαρίου Θρασύβουλου Στανίτσα (1939)- προσαρμόσθηκαν  υποχρεωτικώς στα Πατριαρχικά ψαλλόμενα, και μερικές φορές «ρυμουλκούντο από τους Δομεστίχους», όπως αναφέρει σε μελέτη του o Καθηγητής Άγγελος Βουδούρης στην «Ορθοδοξία» το έτος 1937.  Μάλιστα.  Έτσι εγίνετο.  Αλλιώς δεν θα ήταν αποδεκτοί.  Ακόμη η προσαρμογή γίνεται όχι μόνο στα ψαλλόμενα, αλλά και στην όλη αυστηρή τοπική τάξη που επιβάλλεται ΜΕΣΑ στον Πατριαρχικό Ναό.

Ο αείμνηστος Νικολαιδης δίδαξε και διηύθυνε σε     πολλές εμφανίσεις την Μεγάλη Χορωδία του Συνδέσμου των Μοιισικοφίλων των Κωνσταντινουπολιτών, που καθόλου δεν διάφερε σε ποιότητα και σε στάθμη από εκείνες του Πρίγγου και του Στανίτσα.

Δίδαξε ακόμη ως Καθηγητής την Βυζαντινή Μουσική στη θεολογική Σχολή της Χάλκης από το σχολικό έτος 1957-1958 και εξής, διαδεχθείς τον προκάτοχο του Κωνσταντίνο Πρίγγο. Επίσης, επί 27 έτη ως Καθηγητής της Ευρωπαϊκής Μουσικής στα Γυμνάσια, της Πόλης, Μεγάλη του Γένους Σχολή και Ζωγράφειο, αναδείξας πλήθος μαθητών και θαυμαστών του. Ένας από τους μαθητές του, ο Παναγιώτης Κούτρας σε μια ραδιοφωνική εκπομπή του Λυκούργου Αγγελόπου­λου ανέφερε πολύ χαρακτηριστικά ότι: «του άρεσε πολύ του Διδασκάλου να συναναστρέφεται με τους φοιτητάς της θεολογικής Σχολής και προσπαθούσε είτε αστειευόμενος είτε οοβαρολογώντας να τους προσελκύσει προς την εκκλησία και το Αναλόγιο»,

Οι μαθητές του είναι πάρα πολλοί, πού διαπρέπουν σήμερα στο Αναλόγιο, τόσο στην Κωνσταντινούπολη όσο  και στην Ελλάδα. 

Συγγράμματα του  Νικολαΐδη:  Όλα  εκδόθηκαν στην Πόλη.
        * Λειτουργικά (1961)
        * Επίτομον   Αναστασιματάριον   του   Όρθρου (1966)
        * Τα ένδεκα Εωθινά (1966)
        * Ανθολογία Λειτουργικών (1967)
        * Ό Κατανυκτικός Εσπερινός ( 1968)
        * Το Μέγα Απόδειπνον, Η θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων, Ο Ακάθιστος Ύμνος (1968)
        * Σύντομοι Καταβασίαι  (1969)
        * Αναστασιματάριον   του   Εσπερινού (1971)
        * Μεγάλη Εβδομάς (1.971)
        * Κοινωνικά (1973)
        * Ο Εσπερινός (1980)
        * Διάφοροι Ψαλμοί (1982) επί τη ευκαιρία εκτάκτων γεγονότων του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ακόμη ανέκδοτα έργα του
        * Συγκριτική μουσικής Ευρωπαϊκής και Τουρκικής
        * Τόμος για την Τουρκική Μουσική και
        * Θεωρητικό Βυζαντινής Μουσικής

Τα έργα του όλα τα διακρίνει η πιστότητα στην παράδοση και στα κελεύσματα της Μεγάλης Εκκλησίας. Και τούτο είναι φυσικό εφ΄όσον ο μεγάλος Δάσκαλος έγραψε πάντοτε -υπακούοντας στην καλλιτε­χνική ψυχή του πού του επανελάμβανε πάντοτε το «στήκετε και κρατείτε τας παραδόσεις... α δε εμάθετε και παρελάβετε και ηκούσατε και ίδετε... ταύτα πράσσετε» (Β' Θες. 2,15 και, Φιλιπ, 4,9), Ετήρησε μάλιστα τις αρχές και διδαχές του Διδασκάλου του, του Πρίγγου, ο οποίος στον Πρόλογο της  Μουσικής Κυψέλης του σημειώνει; «Πάσα εποχή δικαιούται, να δημιουργήσει τον αιώνα της και την μουσικήν του αιώνα της. Αλλά η μουσική αύτη οφείλει να μην απομακρύνεται από τα παραδεδομένα, από αυτά τα ό­ποια φέρουν την σφραγίδα της αρχαιοπρεπούς σεμνότητος  των μεγαλειωδών βυζαντινών προτύπων, ο­φείλει να σύμφωνη προς την από των αιώνων τηρουμένην γραμμήν ύφους και εκτελέσεως της εκκλησιαστικής ημών μουσικής, και  κυρίως το αίσθημα των ακροωμένων πιστών».

Είναι πολύ μεγάλη ευτυχία και τύχη για όσους ασχολούνται με την Βυζαντινήν Μουσικήν το γεγονός ότι ο αείμνηστος ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ακούεται στους Δί­σκους – Άλμπουμ  που κυκλοφόρησαν με επιμέλεια του Μουσικολόγου Καθηγητού Γρηγόρη Στάθη, από το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Λονδίνου, από ζων­τανή ηχογράφηση στον Πατριαρχικό Ναό το έτος 1981-1982. Οι Δίσκοι αυτοί είναι: «Τα πάθη τα Σεπτά», «Το Δωδεκαήμερον» και «Ο Ακάθιστος Ύ­μνος με την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως».

Την προσωπικότητα του ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ χαρακτηρί­ζει και συμπληρώνει ακόμη και η εμφάνιση και η αμ­φίεση του, που ήταν άψογος —παραδοσιακός, «φιλόκαλος περί την εσθήτα, ουχί δε καλλωπιστής» κατά τον Ισοκράτη, κόσμιος, αξιοπρεπής και αριστοκρά­της, όπως και οι προκάτοχοι του.

Όμως το πλήρωμα του χρόνου ήρθε. Ο ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ο ΜΕΓΑΛΟΣ Άρχων Πρω­τοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας εξέλιπεν. Ο θάνατος του προήλθε από καρδιακή προσ­βολή την 4η Ιανουαρίου 1985. Η κηδεία του εψάλη, κατά την τάξη από τον Πα­τριαρχικό Ναό, ενώ ο Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος ο Α', συμπροσευχόταν στο Άγιο Βήμα, και εκπροσωπείτο από το Παραθρόνιο από τον Μέγα Αρχιδιάκονο Κύριλλο, (νυν Μητροπολίτη Ίμβρου και Τενέδου), και στο τέλος ευλόγησε τον σεπτό νεκρό ευχηθείς το «αιωνία η μνήμη» του «αφοσιωμένου και πιστού τέκνου της Μητρός Εκκλησίας και αξίου τετιμημένου οφφικιάλου αυτής». Την κηδεία ετέλεσε ο Σεβ. Μητροπολίτης Μύρων Χρυσόστομος, (νυν Εφέσου) και «πρώτος τη τάξει», συμπαραστατούμενος από τους Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτας Κολονίας Γαβριήλ και Πέργης Ευάγγελον,

Τον επικήδειο εξεφώνησε ο Δευτερεύων των Πατριαρχείων Δημήτριος, νυν Μητροπολίτης Σεβαστείας, μαθητής του και αυτός ο οποίος μεταξύ άλλων είπε πολύ συγκινητικά τα εξής: «Ο μακαριστός δεν ήτο απλώς ταπεινόφρων, ήτο ταπεινός με όλο το μεγαλείο και την σημασία του χαρακτηρισμού τούτου. Ταπεινός μέχρι σημείου πολλάκις να παρεξηγείται,   και ευθύς αμέσως  να θαυμάζεται. Είναι κοινόν πιστεύω  το γεγονός ότι, άνθρωπος της καταρτίσεως του τίτλου και της μεγάλης φήμης του Νικολαϊδη, τόσον ταπεινός, δυσκόλως συναντάται εις την κοινωνίαν. Ο Βασίλειος Νικολαϊδης υπήρξε από τους ελαχίστους μουσικούς, τους πραγματικά διακόνους του ιερού αναλογίου. Υπήρξε καθ' όλην την διάρκειαν της ζωής του πρώτα «υπόδειγμα ανθρωπιάς και μετά, πολύ μετά, μουσικός υψηλού επιπέδου, και χοράρχης και καθηγητής και πρωτοψάλτης.

Ο μακαριστός Β. Νικολαϊδης ενταφιάσθηκε στο Κοιμητήριο του αγίου Ελευθερίου στα Ταταύλα και η ψυχή του αναπαύεται κοντά στο Θεό, που τον υμνολογούοε σε όλη τη ζωή του.

Έτσι «εξεμέτρησε το ζην», «ευάρεστος τω Θεώ γενόμενος» και «ηγαπήθη ζων» (Σοφ. Σολ, 4,10), «κατέλιπεν  όνομα, εκδιηγήσασθαι επαί­νους» (Σοφ. Σειρ. μδ', 8).

Από την πρωτοψαλτία και διδασκαλία, του Νικολαΐδη, εμείς οι μαθητές του. μάθαμε να ψάλουμε, μάθαμε τη θεωρία και την πράξη, μά­θαμε όμως και την ταπεινοφροσύνη, μάθαμε πως να παραμερίζουμε τις συμφορές, πως να κάνουμε το δύσκολο εύκολο, το μορφασμό μει­δίαμα.

Ο ομιλών αυτή τη στιγμή είναι «ο φίλος του Νυμφίου», βρίσκεται αντάμα με τον αείμνηστο «ο μαθητής του Διδασκάλου», ο «φίλος και  διδάσκαλος» μαζί.

Την στιγμή αυτή αναλογίζομαι και ακούω τους λόγους του Ιωάννου του Βαπτιστού να Λέ­γει: «ο έχων την νύμφην νυμφίος εστίν, ο δε φίλος του Νυμφίου, ο εστηκώς, και ακούων αυτού, χαράν χαίρει δια την φωνήν του  νυμφίου.( Ιωάν. 3,29) .

Παναγιώτατε, ευχαριστώ που με καλέσατε.

Η χαρά μου είναι «πεπληρωμένη». Μίλησα για τον ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ.

ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΝ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΝ - Αινείτε τον Κύριον εκ των ουρανόν. Χειρόγραφον Βασ. Κ. Νικολαϊδου εις ήχον πλ. δ΄. Σελίδες:  [ 1 2 3 ]

ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ Β. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ

Track 1 (471ΚΒ) - Δόξα εν Υψίστοις Θεώ... Εις τον Ν΄ Ψαλμόν εορτής των Χριστουγέννων, εις ήχον πλ.β΄.

Track 2 (203ΚΒ) - Xριστός γεννάται... Ειρμός α΄ Ωδής του α΄ κανόνος των Χριστουγέννων εις ήχον α΄.

Track 3 (254ΚΒ) - Μυστήριον ξένον... Ειρμός θ΄ Ωδής του α΄ κανόνος των Χριστουγέννων εις ήχον α΄.

Track 4 (260ΚΒ) - Επεσκέψατο ημάς...  Εξαποστειλάριον εορτής Χριστουγέννων εις ήχον γ΄.

Διπλαί καταβασίαι Χριστουγέννων - Μέρος α΄	Track 1 (1699KB)
Διπλαί καταβασίαι Χριστουγέννων - Μέρος β΄	Track 2 (1449KB)
Μεγαλυνάρια - Θ΄ Ωδή Χριστουγέννων - Μέρος α΄	Track 3 (1488KB)
Μεγαλυνάρια - Θ΄ Ωδή Χριστουγέννων - Μέρος β΄	Track 4 (514KB)